Derventski kraj u staro vrijeme

Dolina rijeke Save bila je u staro vrijeme gusto naseljena, ali je ljudskih naseobina bilo dosta i u predjelima bosanskih pritoka Savinih: Une, Sane, Vrbasa, Ukrine, Bosne i dr.

Neosporivi dokaz tome jesu mnogobrojna arheološka nalazišta. Među ovim najznačajniji su nalazi prethistorijskih naselja na Uni u bihaćkom kraju, zatim oni u Donjoj Dolini kod Bosanske Gradiške, pa ilirsko-rimske naseobine Marsonia i Klakar (s bosanske i sa slavonske strane), te napokon ostaci drevnih naselja kod Šamca, kod Orašja, u brčanskom kraju, i t.d.

Povrh toga i sama antikna imena bosanskih rijeka: Sans za Sanu, Unus za Unu, Savus za Savu, Drinus za Drinu i t.d. predstavljaju spomen na nekadašnje prastanovništvo u tim krajevima.

Po historiku Tomašeku i rijeka Ukrina, koja protiče kraj Dervente i uvire u Savu kod Bos.Broda zvala se nekoć u rimsko doba Valdasus, što također podsjeća na nastanjenost prastanovnika oko njenog toka. Na osnovu ovih uvjerljivih podataka postaje nam razumljivo, da su predjelo oko današnje Dervente bili nastanjeni još od pradavnih vremena, pogotovo ako uzmemo u obzir plodnost i bujne travnjake ukrinske doline.

Međutim, dolaskom Slavena u posavsku dolinu, te njihovim prelazom preko Save i ulaskom u Bosnu situacija se naglo izmijenila. Dotadašnji starosjedioci smatrajući se ugroženim davali su ogorčeni otpor nadirajućim Slavenima, pa je dolazilo do ljutih bojeva između njih. Ali Slaveni, nadmoćniji i vješti ratnici uvijek su pobijedili protivnike i sve dublje ulazili u novoosvojene krajeve. To se zbivalo uzduž cijele bosanske Posavine.

Razumljivo da su tada slavenska plemena zauzela i teritorije današnje Dervente i tamo se nastanila. Uz obale Ukrine, iznikle su prve nastambe davnih predaka, a time su bili udareni i prvi temelji lijepom našem gradu Derventi.

Istina, mi pisanih podataka o ovim zbivanjima nemamo, ali ako se osvrnemo na brojna arheološka otkrića koja su učinjena u najbližem susjedstvu Dervente, u okolici Bosanskog i Slavonskog Broda, gdje su pronađena prastara oružja i utvrđenja prastanovnika, onda se ne možemo odreći te zamisli da su se opisani događaji u davnoj prošlosti zbilja i odigralli, kako drugdje, tako i na području derventskom.

Na prvom mjestu osvrnut ćemo se na vanredno uspješna arheološka otkrića koja su postigli sarajevski arheolozi u okolici Bosanskog Broda, dakle u neposrednoj blizini Dervente.

Ovdje se radi o desetini lokaliteta sa prethistorijskim naseljima od kojih su najznačajnija i sa bogatim nalazima ona kod Gornjeg Klakara, pa ona u Laništu, Grčkom polju, Brusnici i Vrelima. U selu Vrelima dobro je sačuvana jedna gradina (primitivno utvrđenje) iz prvog razdoblja željeznog doba s primjercima brončanih sjekira, vršaka koplja, igala ukosnica i drugih predmeta. Veliki broj predmeta je propao, jer su ih mještani prodavali seoskom kovaču koji ih je prerađivanjem uništio.

U drugom slučaju sjetit ćemo se otkopavanja srednjovjekovnog utvrđenja u Mrsunjskom Lugu, nedaleko Slavonskog Broda. Već sam naziv Mrsunjski Lug (Mrsunj, Mersunja) sliči imenu antiknog naselja Marsonia koje je poznato po svojim rimskim starinama, a nalazi se u Slavonskom Brodu.

Tko bi mogao i pomisliti na tako sjajna otkrića u baruštinama Mrsunjskog Luga, koja su tamo postignuta? Naime, u 1949. godine prilikom izgradnje autoputa Beograd-Zagreb naišlo se tamo na lokalitet starog gradišta. Stručnim otkopavanjem i istraživanjem zagrebački su arheolozi tamo otkrili utvrđeno slavensko naselje, t zv. ranosjednjovjekovno  utvrđenje iz X-Xlll. vijeka.

Napori istraživača bili su krunjeni neobično bogatim nalazima kovanih željeznih predmeta, čavala, sjekira, brava, noževa, okova od vratiju, potkova, brojnih vršaka strijelica i sulica i t.d. a najviše brojčano bila je zastupana keramika s raznim posudama, loncima, zdjelama i neobičnim pečnjacima.

I sarajevskim i zagrebačkim arheolozima treba odati priznanje za postignuće ovako značajnih uspjeha na terenu kod Bosanskog i Slavonskog Broda, tako rekuć na domaku Dervente, a ne bi bilo na odmet kada bi se i naši Dervenćani zainteresirali za lokalne starine. Sigurno, da bi se toga dosta otkriti i na derventskom području, a što god bi se pronašlo, dobro bi došlo pri osnivanju i uređivanju derventskog muzeja.

 

Franjo Ledić, Crtice iz prošlosti grada Dervente. Slavonski Brod: Tisak Plamen, 1958.

You may also like...